वैभव
जोशी: एक अविस्मरणीय मैफिल
कवी: वैभव जोशी
माझे जवळचे मित्र श्री. नरेंद्र दुवेदी यांचं पुण्यापासून सुमारे ६०/७० कि.मी. दूर लवार्डे गावाजवळ टेमघर धरणाच्या बॅक वॉटरला लागून 'निर्मला' नावाचं एक सुरेख फार्म हाऊस आहे. या फार्म हाऊसच्या विद्युतीकरणाच्या निमित्ताने मी सुरवातीपासूनच नेहेमी जात होतो. डोंगर उतारावर आणि धरणाच्या पाण्याला लागूनच असलेल्या या फार्म हाऊस वर मी पहिल्यांदा जेंव्हा गेलो तेंव्हा या फार्महाऊसच्या प्रेमातच पडलो. शहराच्या कोलाहलापासून दूर, हिरवाई, पक्षी आणि मोकळ्या हवेचा अनुभव घेण्यासाठी हे फार्महाउस अतिशय आदर्श ठिकाण आहे. दुवेदींच्या फार्महाऊसचं अजून एक वेगळेपण आहे. श्री. नरेंद्र दुवेदी आणि त्यांच्या सुविद्य पत्नी सौ. चित्रा दुवेदी हे अतिशय संवेदनशील आणि सर्व कलाप्रकारात रस घेणारं जोडपं आहे. त्यांच्या फार्महाऊसवर ते दर दोन महिन्यांनी जवळच्या मित्रमंडळींसाठी एखादा सुंदर कार्यक्रम आयोजित करतात. अश्या आम्हा सुमारे ५० मित्रमंडळींचा एक व्हाट्स अप ग्रुप देखील आहे. कार्यक्रमाच्या दिवशी रुचकर शाकाहारी नाश्ता आणि भोजनाची व्यवस्था देखील केली जाते. मित्रमंडळींबरोबर जेवण, गप्पा आणि एखाद्या प्रसिद्ध कलाकाराचा उत्तम कार्यक्रम! अजून काय हवे? गेल्या रविवारी सुप्रसिद्ध कवी वैभव जोशी यांच्या बहारदार कवितांचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. सकाळच्या सुरेख नाश्त्यानंतर कार्यक्रम सुरु झाला.
मला नवीन पिढीतील संदीप खरे, सलील कुलकर्णी, वैभव जोशी, संकर्षण कऱ्हाडे वगैरे कलाकार मंडळी फार भावतात. ही प्रतिभावान मंडळी अतिशय सध्या पद्धतीने व्यक्त होतात. कुठलंही शब्दांचं अवडंबर नाही, फार भयंकर न कळणाऱ्या शब्दबंबाळ रचना नाहीत, आणि कदाचित त्याच मुळे माझ्या सारख्या सामान्य रसिकांना ते आणि त्यांचे अविष्कार जास्त भावतात. त्यांचा कलाविष्कार श्रोत्यांच्या थेट हृदयापर्यंत पोहोचवण्यात ते कमालीचे वाकबगार आहेत. वैभव जोशी हे देखील याच पठडीतले कवी आहेत. या कार्यक्रमात गप्पा मारताना 'कविता ही मुळात कशी सुचते?' ह्या प्रश्नाचं उत्तर देताना वैभव जोशी म्हणाले की 'कविता कशी सुचते हे सांगणं कवीला फार अवघड असतं. कविता ही उत्स्फूर्त असते. कवीच्या मनात ती एका क्षणापुर्वी नसते, दुसऱ्या क्षणी ती असते, आणि पुढच्या क्षणी ती कवीची नसते, त्याने ती लोकार्पण केलेली असते. वैभव जोशी असो किंवा संदीप खरे असो या प्रतिभावान कवींच्या कविता ऐकल्यावर त्या ऐकणाऱ्या हजारो श्रोत्यांच्या मनात येतं की 'अरे, हेच मला म्हणायचं होतं.' कविता ही कमीतकमी शब्दात बरंच काही सांगणारी हवी. वैभव जोशी म्हणतात 'कविता ही शंभर लोलकातून तुम्हाला शंभर रंग दाखवणारी हवी. अन्यथा ती रुक्ष आणि गद्यप्रधान होते.
या कवितांच्या आणि गप्पांच्या मैफिलीत वैभव जोशींनी गीतकार, कवी, गझलकार यातील फरक, काव्यातील व्याकरण, वृत्तांचे सौंदर्य, मुक्तछंदातल्या कवितांचे वैशिठ्य अशा अनेक गोष्टींचे विस्तृत विश्लेषण केले. या अनुषंगाने गप्पांच्या ओघात त्यांनी त्यांच्या अनेक काव्यरचना सादर केल्या आणि आम्हा श्रोत्यांची वाहवा मिळवली, जसे...
उममले आभाळभर चांदणे माझे तुझे !
लपवूनी लपलेच नाही भेटणे माझे तुझे...
हे असे श्वासातल्या श्वासात आपण बोललो !
आणि वाऱ्याला समजले बोलणे माझे तुझे...
पुढील दोन अडीच तास वैभव जोशींच्या कवितांची अक्षरशः बरसात आम्हा श्रोत्यांवर होत होती. त्यात मधून मधून वैभव जोशींच्या कधी गंभीर तर कधी मिश्किल गप्पा आम्हा श्रोत्यांना कधी आत्ममग्न करणाऱ्या तर कधी चेहेऱ्यावर हास्य फुलवणाऱ्या होत्या. नवराबायकोच्या मधील संवाद हा एक सहनशीलता वाढवणारा प्रकार आहे असे सांगत त्यांनी
गोष्ट तशी रोजची परंतु... घटना अगदी ताजी आहे...
पेपर वाचत सहज म्हणालो... 'आज कोणती भाजी आहे?'
ही तमाम स्त्री पुरुष वर्गाला खळखळुन हसवणारी कविता सादर केली. गंमत म्हणजे प्रेक्षकात आमच्या बरोबर बसलेल्या त्यांच्या पत्नी देखील या हास्यकल्लोळात सामील झाल्या.
घरी आई आणि बायकोच्या चक्रामध्ये पिचलेला मध्यमवर्गीय नवरा जेंव्हा महिन्याभराचा शीण घालवण्यासाठी बारमध्ये प्यायला बसतो, तेंव्हा पिताना त्याच्यात जे बदल होतात याचे मजेशीर वर्णन करणारी कविता वैभव जोशींनी सादर केली तेंव्हा माझी खात्री आहे की या कवितेचा आनंद घेणाऱ्या पुरुष वर्गाने कवितेत जणू स्वतःलाच पहिले असेल.
एक पेग म्हणता म्हणता दोन चार झाले !
सशासारखे जीणे एकदम बाणेदार झाले...
वरचं बटण सोडलं अन भरला पहिला ग्लास !
तेल लावत गेली नोकरी अन खड्ड्यात गेला बॉस...
अर्थात अशा हलक्या फुलक्या कवितांबरोबर वैभव जोशींनी श्रोत्यांना काही गंभीर व्हायला लावणाऱ्या कविता देखील सादर केल्या. या पैकी त्यांची 'डोह' नावाची कविता सर्वांनाच काहीशी गंभीर करून गेली. त्यात ते असं म्हणतात...
अशा अंतरावर बसून बघत रहावं
आपण डोहाकडे
प्रत्येक डोहाचा तळ
गाठायलाच हवा असं नाही!
एखादा डोह असू द्यावा अथांग..
कुठल्याही क्षणी हक्काने जावं
आणि आपलं प्रतिबिंबही पडणार नाही
आणि डोहाने आपल्याकडे..
ना आपल्या चेह-यावर तृष्णा
ना त्याच्या पाण्यावर तरंग
मुळात अपेक्षाच नाहीत
तर कसला अपेक्षाभंग?!
आयुष्यातील प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर शोधणे किंवा प्रत्येक नात्याच्या तळाशी जाणे गरजेचे नसते. काही गोष्टी न उलघडता, अपूर्ण असलेल्याच सुंदर असतात.' असं काहीसं सांगणारी ही कविता सर्वांनाच विचारमग्न करून गेली. वैभव जोशींच्या या कवितेतील 'एखादा डोह असू द्यावा अथांग' ही ओळ मनाला स्पर्शून गेली. या ओळींमध्ये 'जीवनात काही गोष्टी शांतपणे, स्वीकारायला हव्यात' असं काहीसं कवीला अभिप्रेत असावं. प्रत्येक रसिक श्रोता आपापल्या दृष्टिकोनातून या कवितेचा अर्थ लावू शकतो हे या कवितेचे मला वैशिष्ठ्य वाटले. ही कविता आपल्याला आयुष्याकडे अधिक समंजसपणे, अथांगपणे बघण्याचा दृष्टिकोन देते.
'धित तांग धितांग' हा एक मराठी माणसाच्या नसा नसात भिनलेला ताल आहे. जेष्ठ संगीतकार ‘राम कदम’ म्हणायचे मला सिनेमातील कुठलाही प्रसंग, सिच्युएशन द्या, मी या तालात गाणं बांधू शकतो. कारण हा ताल थेट लोकांपर्यंत पोहोचतो'. त्यांनी अनेक गाणी ह्याच तालात बांधली. या तालात बांधलेली काही गाणी सिंथेसायझर वर सुरेख साथसंगत करणाऱ्या 'निनाद सोलापूरकर' यांनी सादर करून श्रोत्यांची वाहवा मिळवली. तबल्यावर पूरक साथ देणारे 'आमोद कुलकर्णी' यांनी तर कमालच केली. आणि मग ह्याच तालात वैभव जोशींच्या एकापेक्षा एक कविता बरसू लागल्या. अधून मधून कवितांचे सुरेख मिश्किल विवेचन, गप्पा देखील त्याच तालात सुरु होत्या. या ठराविक तालात, लयीत एकापाठोपाठ कविता सादर करताना श्रोत्यांबरोबर स्वतः वैभव जोशी देखील तल्लीन झाले होते. मी अशा कविता वाचनाचा अनोखा प्रकार पहिल्यांदाच अनुभवत होतो. वैभव जोशींच्या सर्वच कविता शब्दसमृद्ध होत्या. वैभव जोशी यांच्या कविता किंवा गझल्स मानवी भावना, नातेसंबंधातील सूक्ष्म धागे, आणि मानवी मनाच्या हळव्या कोपऱ्यांना स्पर्श करणाऱ्या होत्या. अवघड शब्दांऐवजी सध्या पण थेट मनाला भिडणाऱ्या शब्दांचा वापर हे त्यांच्या कवितांचं वैशिठ्य म्हणावे लागेल.
'कुठंतरी कायतरी चुकतंय यार' या कवितेतून वैभव जोशी आयुष्यात कळत न कळत होणाऱ्या चुका, नातेसंबंधातील ताणतणाव आणि भावनांची होणारी ओढाताण दाखवतात. नात्यात पारदर्शकता व योग्य संवाद नसल्यास काय होतं हे दर्शवतात. याच साखळीतील 'मन तुझं जलतरंग' ही तरुणाईला भुरळ घालणारी कविता अफलातून आहे. या कवितेचे वेगवेगळे अर्थ लोकांना लागले. या कवितेला सुमारे नऊ कोटी लोकांनी पसंती दर्शवली आहे, तर सोशल मीडियावर तीनसाडेतीन लाखावर रिल्स बनवली गेली. वैभव जोशी म्हणाले 'संतांनी आपल्याला कसं वागावं, कसं वागू नये असं जे सांगितलंय, त्याचं आजचं स्वरूप काय असेल? आयुष्याच्या कुठल्याही पडावावर तुम्हाला जर स्थिर राहायचं असेल तर तुमची वृत्ती 'भरतीचा माज नाही, ओहोटीची लाज नाही' अशी असायला हवी.
मन तुझं जलतरंग, लहरी तुझा साज !
दर वेळी परकी वाटते ओळखीची गाज...
चाल तुझी फसवी तरी, गाणं दगाबाज नाही !
भरतीचा माज नाही, ओहोटीची लाज नाही...
कवी वैभव जोशींनी काही प्रेमाची कोमल अनुभूती देणाऱ्या कविता सादर केल्या.
भाळते आहेस तू, सांभाळते आहेस तू...
पाहिल्या ना पाहिल्यागत पाहणे आधी तुझे
मग मला डोळे मिटून न्याहाळते आहेस तू ...
याचसाठी येथले मी दीप मालवले सखे
रंगमंदिरामध्ये तेजाळते आहेस तू...
कवी वैभव जोशी यांच्या 'तुला भेटून कळते, काय असते चांदणे' या कवितेत प्रेमाची कोमल अनुभूती चंद्रप्रकाशाच्या रूपकातून मंडळी आहे. ही कविता प्रेमाच्या साक्षात्काराची आणि प्रेमामुळे आयुष्य उजळून जाण्याची सुंदर भावना व्यक्त करते. ही कविता गझल या काव्यप्रकाराच्या अंगाने जाते. या कवितेत प्रेमी हृदयातील चांदणे, स्पर्श, आणि विरहाच्या भावनावश छटा उलघडलेल्या आहेत.
तुला भेटून कळते, काय असते चांदणे
कसे कायम तुझ्या देहात वसते चांदणे...
तसे रात्री नाभी लाखो दिवे मी पाहतो
तुझ्या इतके कधीही लख्ख नसते चांदणे...
अश्या ह्या सुरेख कवितांमध्ये न्हाऊन निघताना दोन अडीच तास कसे गेले हे कळलंच नाही. 'भरतीचा माज नाही, ओहोटीची लाज नाही' असं म्हणत आपले उत्तुंग यश नम्रपणे स्वीकारणाऱ्या कवी वैभव जोशी यांची मैफिल नेहेमीप्रमाणेच रंगली. आपल्या बरोबरीच्या आणि आपल्यापेक्षा जेष्ठ कवींची मनापासून स्तुती करणारा, आदराने त्यांच्याही कवितेतील सौंदर्यस्थळे सांगणारा आणि माझ्या सारख्या रुक्ष माणसातील कवीमन जागृत करणारा हा कवी मला मनापासून भावून गेला.
राजीव जतकर
४ एप्रिल २०२६
